Suplikę sulejowską zwykle opisuje się jako dokument: pergamin, formuły, lista świadków. Za tą listą stali jednak konkretni ludzie, a jeden z nich pojawił się już na tym blogu — Nawój z Morawicy herbu Topór, wojewoda sandomierski, od 1320 roku kasztelan krakowski.
Rok po zjeździe w Sulejowie, około 1319, ten sam Nawój założył osadę i rozpoczął budowę zamku na wzgórzu pod dzisiejszymi Krzeszowicami. Dzieło dokończył jego syn Andrzej, wojewoda krakowski. Od nazwy tego zamku — Tenczyn — ród przyjął nazwisko Tęczyńskich i przez następne trzy stulecia należał do ścisłej elity Królestwa. Tego samego Królestwa, o którego koronę upomniano się w Sulejowie.
Kolejność zdarzeń jest tu wymowna. Najpierw był człowiek i jego urzędy. Potem zamek, który ten człowiek postawił. Dopiero na końcu nazwisko, wzięte od kamieni. Ród, który przez trzysta lat współtworzył losy Korony, nazwał się od wzgórza, na którym jego przodek zbudował siedzibę zaraz po tym, jak w Sulejowie zapadła decyzja o staraniach o koronę dla Łokietka.
W 1318 roku nazwisko Tęczyński jeszcze nie istniało — i nie dlatego, że ród nosił wtedy inne. Nie nosił żadnego. Nawój pisał się „z Morawicy”, od rodowej wsi u stóp Garbu Tenczyńskiego, gniazda Toporów od co najmniej stu lat, bo tak wtedy określano ludzi: przez ziemię, którą trzymali, i przez herb, pod którym stawali. Nazwisko przyszło dopiero z zamkiem, a więc z tym, co ten człowiek zbudował, nie z tym, co odziedziczył. Tęczyńscy w linii męskiej wygaśli w 1638 roku, zamek popadł w ruinę po pożarze w XVIII wieku — została nazwa wsi, ruiny na wzgórzu, dokument, w którym tego nazwiska nikt by nie znalazł, i potomstwo rozproszone po rodzinach, które od dawna piszą się zupełnie inaczej.
Tęczyńscy wzięli nazwisko od zamku, nie od gniazda, z którego wyszli. Czy w Waszych drzewach da się wskazać podobny moment — rodzina przestaje pisać się od jednej wsi, a nazwisko przychodzi z zupełnie innego miejsca?
CDN…
Źródła
- J. Kurtyka, Tęczyńscy. Studium z dziejów polskiej elity możnowładczej w średniowieczu, Kraków 2017
- S. Purgał, Suplika sulejowska a odrodzona Korona, „Piotrkowskie Zeszyty Historyczne” t. 19 (2018), z. 2
- J. Bieniak, Nawój z Morawicy h. Topór, Polski słownik biograficzny, t. 22
Zdjęcie: Zamek Tenczyn w Rudnie — siedziba, od której ród przyjął nazwisko. Fot. Jakub Hałun, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0
