27 lipca, w poniedziałek rano czasu polskiego, Komitet Światowego Dziedzictwa UNESCO obradujący w Busan zatwierdził wpis Modernistycznego Śródmieścia Gdyni na Listę Światowego Dziedzictwa. To druga próba – rok temu wniosek wrócił do uzupełnienia jako „referral”. Tym razem się udało, choć z pewnym twistem: formalnie kandydaturę zgłosił Kazachstan, bo Polska nie mogła wnioskować we własnej sprawie.
Decyzja zbiega się w czasie z Zjazdem Kaszubów, który odbył się w Gdyni 10–13 lipca – kilkanaście dni przed werdyktem UNESCO.
Modernizm na kaszubskiej ziemi
Gdynia, którą UNESCO właśnie uznało za dobro wyjątkowe w skali światowej, to miasto zbudowane praktycznie od zera w XX wieku – ale stoi na ziemi, która ma swoją tożsamość dużo starszą niż modernistyczne kamienice. To ziemia Gryfitów, książąt pomorskich, których godło – gryf – pojawia się też w wątkach genealogicznych łączących regionalne rody z tą ziemią, choć nie zawsze jako udokumentowany herb rodzinny – częściej jako genetyczny ślad prowadzący z powrotem w te strony.
Linie takie jak Sarnowscy i Czarneccy mają korzenie w Kociewiu, sąsiadującym z Kaszubami regionie wokół Nowej Cerkwi i Pelplina. To nie jest ten sam skrawek Pomorza co Gdynia, ale ten sam krajobraz historyczny: ziemia, przez którą przechodziły te same fale osadnictwa, te same wpływy krzyżackie, pruskie i kaszubskie, zanim ktokolwiek wymyślił modernistyczne śródmieście nad zatoką.
Dlaczego to ma znaczenie
Wiceprezydent Gdyni Oktawia Gorzeńska podsumowała to jako efekt wieloletniej pracy zespołu – od Marka Stępy, przez obecną prezydent Aleksandrę Kosiorek, po dyplomatów w Paryżu. Dla mieszkańców wpis nie oznacza nowych ograniczeń – obszar jest chroniony konserwatorsko od blisko 20 lat. Ale prestiż i łatwiejszy dostęp do funduszy na ochronę zabytków to konkretna korzyść.
To też przypomnienie, że historia regionu nie kończy się na metryce urodzenia. Gdynia sprzed stu lat, Kociewie sprzed trzystu, Gryfici sprzed ośmiuset – to wszystko jedna nić, tylko inaczej opowiedziana.
Polska ma teraz 18 obiektów na Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO – 16 kulturowych i 2 przyrodnicze.
