10 lipca 1941 roku w Jedwabnem zamordowano żydowskich mieszkańców miasteczka. Śledztwo Instytutu Pamięci Narodowej, zakończone postanowieniem z 30 czerwca 2003 roku, ustaliło, że bezpośrednimi wykonawcami zbrodni — sprawcami sensu stricto — byli polscy mieszkańcy Jedwabnego i okolic, mężczyźni w liczbie co najmniej około czterdziestu, a Niemcom przypisano w ocenie prawnokarnej sprawstwo sensu largo. Zbrodnia dokonana została z niemieckiej inspiracji, a obecność niemieckich żandarmów — choćby biernych — była równoznaczna z przyzwoleniem i tolerowaniem. Ustalono, że zginęło nie mniej niż 340 osób.
Poniższa lista nie jest protokołem ekshumacji. Sporządził ją Patryk Pufelski na podstawie książki Anny Bikont „My z Jedwabnego” i wymienia tych, którzy w tym miasteczku żyli — z zawodami, przezwiskami, imionami dzieci. Wszystko to, co zbrodnia miała wymazać.
Chaja Sara Wasersztajn, wdowa po Becalelu, krawcowa, z synami Szmulem i Szlomą Saulem;
Samuel, Nachum, Joken, Baruch i Abraham Hofmanowie;
Icchak Grądowski, zwany Gradusem, z żoną i dwójką dzieci;
Izrael i Meir Grądowscy;
Zundel Sosonowski i jego druga żona, Czizi, córka Zundla z pierwszego małżeństwa – Sara Szwarc z czteroletnim dzieckiem;
rzeźnik Atłasowicz z rodziną;
Meir Grądowski, stolarz, z żoną Kejlą, córką Chaną, z jej mężem Awigdorem Fiszkowskim, synem Chai i Meira spod Radziłowa;
Jankiel Fajbel, zwany Chinkies, z żoną;
Symcha Grajewski, legionista, uczestnik wojny z 1920 r., z żoną Ryklą i synem Meirem;
Mosze Kamionowicz, krawiec, z żoną i trójką dzieci;
Jankiel Blumert z Wizny, właściciel 36-metrowej komórki przy ulicy Przytuskiej, za domem Kamionowicza;
Alter Bursztejn z córką;
Jankiel Piekarski, bednarz, z żoną Gołdą (córką Rywki i Lejba Czapnickich), córkami: Chają Sarą i Pesą, z mężem Chajki – Nachumem Burnsztajnem i niemowlakiem o imieniu Zelig;
Czapnicki, stolarz, z żoną Mirjam Leą (z domu Atłasowicz);
Alter Icchak Marchewko, bednarz, z żoną Itą i siedmiorgiem dzieci (Neszka, najstarsza, wyszła już za mąż);
Daniel Szklarkiewicz, zwany Daniłkiem, z żoną Mirjam, zwaną Mariaszką;
Zelman i Icek Burak;
Mosze Lasko, zwany Mietkiem, z żoną Leą i dwójką dzieci: Chaimem i Fajgą;
Abraham Szmuel Binsztajn, syn Tamary i Saula, z żoną Orechamą Tyszkowską i synem Saulem, jego żoną Basją, zwaną Baśką i jej siostrą Chajką Kubrzańską;
Mejta Rojza Neumark z dwiema córkami;
Judko Męczkowski z rodziną;
Chaim Łojewski, kowal, z żoną, krawcową, synem i córkami, Haszką i Gołdą;
Josel Cynowicz, sadownik i młynarz, z żoną Sarą Rojzą, zwaną Szirką, i córką Elke, niemową;
Mosze Cynowicz, rzeźnik;
Abraham Zamborowski, kowal, z żoną Szajną i dziećmi;
Mosze Zamborowski, student jesziwy, z żoną Felą, córką Szajny i Mendla Altenbergów;
Czyżewscy;
Azriel Zelik Makowski, krawiec, z żoną Sarą (z domu Selerczyk) z dziećmi;
Mosze Makowski z żoną Chają, handlującą rybami, z trójką dzieci: Icchakiem, Eljahu i nieznaną z imienia córką;
Mosze Białoszewski;
Dawid Fiszkowski;
Lejzor Ickowski;
Jankiel Josel;
Icze Kapuśniak;
Jankiel Kawskiewicz;
Tubin Kornecki, woźnica;
Jankiel Roluch;
Hersz Sapożnik z żoną Leą;
Berek Szmujeł;
Eljahu Pecynowicz, syn Rojzy i Bera, z żoną Jentą Rywką i dziećmi: Mosze, Jakubem, Sarą, Chone Icchakiem, Josefem (ten ma już żonę, Chaję Cybulską i dwójkę dzieci: syna i córkę);
Mosze Dawid Pecynowicz, brat Eljahu, wdowiec, z dziećmi: Izaakiem Eliezerem, Josefem Lejbem, Beniaminem, Deworą (zwaną Dworką), Brajną Rywką, Chają i Lejzorkiem;
Chaja Sara Pecynowicz, wdowa po piekarzu Abrahamie Piekarzu;
Danowski, szewc, z rodziną;
Chawa Altenberg, wdowa po Ezechielu, sklepowa;
Jospa i Szmuel Kawiorowie z piątką dzieci;
Cwi Elchanan Altenberg, kupiec, z żoną Rywką;
Bejla i Icchak Mielniccy z synem i czterema córkami (najstarsza, Jospa, ma 7 lat);
Chana Jenta Wasersztajn, wdowa po Moszem, kupcu (w jej piecu chlebowym i przy jej pomocy rabin piecze macę na Pesach dla całej społeczności miasteczka);
Menachem Mendel Halpern, z żoną Etą;
Icchak Adamski, nauczyciel Talmudu, z żoną Chaną Bejlą;
Lea i Rozen (nazwisko nieustalone);
Mosze Adamski z rodziną;
Lejba Chmielewski, krawiec, zwany Munkierem;
Kadysz Alter Fridman, zarządca synagogi, z żoną Cywią i pięciorgiem dzieci i wnukami;
Ita Chmielewska, wdowa po krawcu, Moszku Chmielewskim, który umarł bardzo młodo;
Awigdor Białostocki, rabin i przewodniczący gminnego sądu rabinackiego, znawca medycyny i astronomii (bardzo słabiutko mówi po polsku, ale jego pisane po łacinie recepty realizuje bez zastrzeżeń apteka Jałoszewskiego, miejscowego działacza narodówki);
Fajga Ita i Daniel Stryjakowscy;
Jakow Dawid Zieleniec, kowal, z żoną Rachel Leą;
Abraham Eljahu i Rachel Zieleniec, właściciele sklepiku ze słodyczami, z dziećmi: Chaimem, Sarą i trzecim, którego imienia nie da się ustalić;
Estera i Dawid Słomkowie z nowonarodzonym synkiem Arie;
Mala Zieleniec;
Abraham Zabiel, kołodziej, z żoną Mirjam Rywką i córkami: Fajgą, Cyną i Sarą;
Jakow Josel, Abraham Izaak, Gitla, Pinchas i Rywka Lubelowie;
Gerszon Lasko, wdowiec, z synem Szlomą, jego żoną i córką;
Benjamin Lasko;
Aba Damski, krawiec, z pięcioma synami i córką;
Fajwisz Eliasz Baumowicz, starszy pan z wykształceniem rabinackim;
doktor Brisman, kapitan Wojska Polskiego w stanie spoczynku;
Fajgeł Grądowski;
Abraham Kruk z żoną Gitel i synem;
Rywka i Ezra Kuberscy;
Debora Chilewska z mężem i trójką dzieci w wieku 10, 7 i 3 lat;
Kruk (imię nieustalone), syn Frajdy, z rodziną;
Mosze Cukierman, właściciel składu aptecznego, z żoną i dziećmi;
Nachum Reczko, prowadzący sklep żelazny, z żoną Fajgą Leą (z domu Kacew);
Chaim Josel Prawda z żoną Fajgą Leą, właściciele sklepu spożywczego, farbiarni i kaszarni, z synkami: Zeewem i Dowem;
Szlomo Bajkowski, wdowiec po Lei;
Chaja Fajga, z mężem Izaakiem (nazwisko nieustalone) i dziećmi;
Dina Bajkowska, sklepikarka;
Debora Chana Bojakowska;
Mordechaj i Szlomo Bojakowscy, uczniowie jesziwy;
Rochel Abramska;
Berek Chilewski;
Lejba Chilewski;
Rochla i Mojżesz Chackiel Farber, blacharz;
Srul Josel;
Chawa Lewin;
Icek Mejer;
Judka i Sura Wierzbowie;
Babiński, krawiec;
Jakow Kac, rymiarz, z żoną Chają Mirką i synem Mordechajem Wolfem;
Frajda Kac z mężem i synem Arje;
Hirsz Sztern, zwany zdrobniale Elszkiem, z żoną Chaną i czwórką dzieci;
Mosze Kosacki, rzeźnik, z żoną i dwoma synami;
Abraham Icchak Kosacki, także rzeźnik, brat Moszego, z żoną Małką i dziećmi;
Rubin Kosacki z rodziną;
Eljahu Krawiecki, kamasznik, z żoną;
Abraham Marchewko z żoną, córką i zięciem, rymiarzem;
Abram Aaron Ibram, kupiec, z żoną i dziećmi;
Mirjam Isman, wdowa;
Alter Beniamin Isman, stolarz, z żoną Blumą, dziećmi: Chają, Sarą, Jehudą i Szmulem;
Zelda i Akiba Bieniawscy z synami: Szmulem i Jehudą;
Pinchas Isman;
małżeństwo Olszewiczów z dziećmi;
Szmul Chaim Bursztejn z rodziną;
Meir Jezajasz Lewin z żoną Fajgą (z domu Zajdensztat) i dwójką dzieci: Jospą i Józefem;
Chana Kanowicz, prowadząca pasmanterię, z mężem, dwoma synami i córką;
Schoer, handlarz bydłem;
Hersz Goldberg z żoną Sarą i synem;
Chaim Goldberg z żoną, ich syn z żoną i dwiema córkami: Winczełe i Diną;
Meir Nożyk z żoną, właściciele jatki;
Icchak Marchewko z żoną Etą i czwórką dzieci;
Towi Marchewko, bednarz, z żoną Rachel i dziećmi: Lejbem, Mirjam, Jakowem (zwanym Jańkiem), Szejną i Danielem;
Szejna Kraimska z mężem Alterem i trzema córkami;
Icchak Burnsztejn, piekarz, z żoną Maszą i trójką dzieci: Wadimem, Mirkim i Szlome;
Abraham Zajdensztat, którego wołają Awramaczkiem, z żoną Temą;
Towia Zajdensztat z żoną i dziećmi;
Mordechaj Zajdensztat z żoną Małką (z domu Nornberg) i córką Nechamą;
Mendel Nornberg, rzezak, z dziećmi: Izraelem, Fajgą i Perlą;
Juda Erdensztejn z żoną i dwójką dzieci;
Fajga Grądowska, zwana Fejczi, z synami: Emanuelem i Reuwenem;
Abraham Gronowicz, sklepikarz, z żoną Bejlą i dziećmi: Sarą, Rywką, Esterką i synem, którego imienia nie da się ustalić;
Berl Gronowicz z żoną Rywką i synem Chaimem;
Farbowicz z żoną Bejlą i dziećmi;
Malk Fajbel Drejarski, produkujący kołowrotki, z żoną Sorą i dziećmi;
Jankiel Josel (nazwisko nieznane), rzeźnik, z żoną i trojgiem dzieci;
Jakow Blumert z żoną Rachel i dziećmi;
Alter Blumert z rodziną;
Aszer Krzywonos, kołodziej i stolarz, przybyły z Ostrołęki, z żoną Fajgą i czwórką dzieci;
Alter Rotbul, uczony w Talmudzie, z żoną Kejlą, starsi państwo;
Gutman Bromsztejn, sprzedawca śledzi z beczek i malarz pokojowy, z żoną Rajzel i dziećmi;
Rachel i Dawid Stryjakowscy;
Jakow Markus, kupiec zbożowy, z żoną Cywją i dziećmi: Chaimem Dowem i Nechamą;
Hersz Markowicz, handlarz zbożem;
Icchak i Cejra Berlinowie z córkami: Leą i Sarą;
Ajzyk Sroszko, szewc, z żoną Genesją i dziećmi;
Judka Zimny, były członek Rady Miejskiej, z żoną Chaną i ich synowie z rodzinami;
Jechezkiel Zimny z żoną Tową i trójką dzieci: Tamarą, Gitłą i Icchakiem;
Szmul Wasersztajn z żoną Pesą (z domu Wajnberg) i ich dzieci;
Beniamin Wasersztajn;
Baruch Becalel Stryjakowski, kołodziej i cieśla, z żoną Kejlą;
Szabtaj i Sara Liba Stryjakowscy;
Daniel Stryjakowski, członek Rady Miejskiej, z żoną Fajgą Itą i dziećmi;
Dawid Stryjakowski, stolarz, z żoną Rachel i córką Awiwą;
Mandel Stryjakowski z żoną i dzieckiem;
Bluma, po mężu Grądowska z siostrami: Hindą, Leą i Chają Diną Stryjakowskimi;
Akter i Małka Stryjakowscy z dziećmi;
Judka Serwentarz, rzeźnik, z żoną Etą, trzema córkami i synem;
Berek Kiwi;
Zalman Jonasz Lewinowicz, kapelusznik, z żoną Elką, synem Socher z żoną w ciąży i drugim synem Szmulkiem;
Neumarkowie z synem Jankielem;
Jankiel Samborski;
Ajzyk Jedwabiński, fryzjer, z żoną i pięcioma synami i ich rodzinami;
Jehuda (nazwisko nieustalone), brat lub szwagier Ajzyka Jedwabińskiego, z żoną Etlą i czterema córkami: Sarą, Fajgą, Pesią i najmłodszą Chają Mirą;
Josel Atłasowicz, rzeźnik i handlarz bydłem, z żoną Hindą i czwórką dzieci;
Sara, żona Icze Atłasowicza, który wyjechał do Ameryki, z dziećmi;
Iczi Gutka i Josel Gutka z rodzinami;
Mosze Chaim Chilewski z żoną i synami;
Perec Furmowski, kupiec, z żoną Esterą (z domu Nadolny);
Jehuda Nadolny, nauczyciel w chederze, z żoną Sarą, jego siostra Gita i brat Jakow;
Mosze Rubinsztajn, piekarz;
Szlomo Susel, były członek Rady Miejskiej, z żoną i synem Jehoszuą;
Gulkierowie: Berek, Ita i Nachum;
Gutsztejnowie, rodzina sklepikarzy;
Kubrzańska (imię nieustalone), reperująca rowery, z mężem;
Wolf Kosacki;
Bromsztejn;
Perecz Brzozowska z córkami: Betką i Chają;
Abraham Aron Danowski, nauczyciel chederu, z córką Chaną i jej mężem, Garbarskim (imię nieustalone) i córką Jospą;
Szloma Nożyk;
Mejta Chinka Grądowska z synem Berkiem, krawcem;
Chaja Guta Zimna;
Michał Kuropatwa, właściciel jedynej w miasteczku taksówki, z żoną Chają i czwórką dzieci: Szoszaną, Chają, Pesą i Pinchasem;
Bendet Kiwajko z rodziną;
Izrael Mendel Wajnsztajn, kowal i kupiec, z żoną Złatą – właściciele kuźni;
Zelik Zdrojewicz z żoną Perlą i dorosłymi dziećmi z rodzinami;
Fiszman, właściciel tartaku (na spółkę z Walentym Grądzkim, burmistrzem);
Mosze Fiszman, kupiec.
Lista: Patryk Pufelski, na podstawie „My z Jedwabnego” Anny Bikont.
Zdjęcie: dzieci żydowskie ze szkoły w Jedwabnem, 1938. Zasób Yad Vashem, domena publiczna.
