Skąd w internetowych drzewach biorą się średniowieczni książęta z dokładnie przypisaną haplogrupą? W grupach dyskusyjnych o genealogii co jakiś czas krąży ten sam obrazek: kolejni pradziadkowie, pokolenie po pokoleniu, aż do władców sprzed wieków, a przy każdym z nich elegancki symbol linii ojcowskiej albo matczynej. Wygląda to jak wynik badań. Najczęściej jest czymś zupełnie innym. Ktoś zrobił test DNA, dostał swoją haplogrupę i przepisał ją w górę drzewa, każdemu przodkowi po kolei, aż do najdalszego nazwiska, do jakiego udało się dotrzeć.
Ten mechanizm ma w angielskiej literaturze nazwę back-grafting, czyli dosłownie doszczepianie wstecz. Wynik żyjącej osoby trafia do przodka, którego nikt nie badał, i od tej chwili wygląda na fakt. Jeden z takich obrazków przypisywał księciu z dynastii Piastów, zmarłemu w XIII wieku, haplogrupę z gałęzi J2. Książę był Piastem w linii męskiej, a linię męską Piastów odczytano z badań szczątków członków tej dynastii i należy ona do zupełnie innej haplogrupy, z gałęzi R1b. Przypisany symbol nie pochodził więc z żadnego grobu. Pochodził od autora drzewa, który niesie zupełnie inną linię i najwyraźniej nie zauważył, że łańcuch przodków po drodze się nie domyka.
Drugi sygnał ostrzegawczy to przodek, którego nigdy nie było. W jednym z takich drzew jako bardzo odległy praszczur figurował król Albanii o imieniu Elinas, postać znana z romansu rycerskiego o Meluzynie spisanego pod koniec XIV wieku. Przy postaci stała nawet adnotacja, że jest legendarna. Ale pod nią, jako syn, doczepiony był realny władca Bretanii z IX wieku, a dalej już prawdziwe rody normandzkie. Tak działa tak zwany przodek bramowy: jedna wymyślona postać spina legendę z historią, a reszta drzewa przejmuje od historii pozór wiarygodności. Wystarczy jedno takie ogniwo, żeby cała górna część rodowodu wisiała w powietrzu, niezależnie od tego, jak porządnie wyglądają pokolenia powyżej i poniżej.
Trzeci sygnał wymaga tylko znajomości tego, jak dziedziczy się DNA. Linia matczyna przechodzi wyłącznie z matki na dzieci, a dalej tylko przez córki. W jednym z drzew ciąg przodków miał prowadzić od dawnej cesarskiej dynastii aż do linii matczynej autora, ale po drodze kilka razy przechodził przez mężczyzn. Tej linii nie da się w ten sposób przekazać, więc nawet gdyby każde ogniwo w drzewie było historycznie prawdziwe, haplogrupa i tak by do niego nie pasowała. To błąd, który widać bez żadnego testu, wystarczy przejść palcem po kolejnych pokoleniach i sprawdzić, czy na każdym szczeblu stoi kobieta.
Czwarty sygnał to liczby, których żaden test nie podaje. W innym głośnym wpisie autor chwalił się wynikiem testu linii ojcowskiej z procentowym dopasowaniem do słynnych próbek kopalnych, od prehistorycznych łuczników po neandertalczyków. Tak to nie działa. Test linii ojcowskiej umieszcza wynik na drzewie haplogrup i pokazuje, z którymi testowanymi osobami dzieli się gałęzie, a fragmentarycznych próbek sprzed tysięcy lat nie zestawia się w ten sposób z jednym współczesnym człowiekiem. Do tego wspólna haplogrupa sprzed tysięcy lat nie oznacza pokrewieństwa z konkretną postacią historyczną. Taką samą gałąź mogą dziś nosić miliony ludzi, a etykieta nazywa rodzinę linii, nie rodzinę ludzi.
Z tych przykładów da się złożyć krótką listę pytań do każdego takiego drzewa. Czy haplogrupa przodka pochodzi z badania jego szczątków, czy z testu kogoś żyjącego? Czy w drzewie nie ma postaci znanej tylko z legendy albo romansu, do której doczepiono prawdziwy ród? Czy linia matczyna na pewno przechodzi przez same kobiety, a ojcowska przez samych mężczyzn? I czy liczby w opisie to coś, co dany test w ogóle mierzy? Jedno złe ogniwo nie unieważnia całej pracy nad drzewem. Unieważnia za to wszystko, co zostało zbudowane powyżej niego.
Czy w Waszych drzewach albo w drzewach znalezionych w sieci trafiliście na przodka z haplogrupą, której nikt nigdy nie zbadał?
CDN.
☕ Wsparcie dla dalszych badań: https://bit.ly/4tAMMuG
#ŚladamiPrzodków #DNA #Genealogia #Haplogrupa #FakeGenealogy
