Czy nazwisko może brzmieć tak samo jak imię mongolskiego władcy sprzed tysiąca lat i być tylko zbiegiem okoliczności? Habich to wariant niemieckiego Habicht, czyli jastrzębia. W genealogii Czyngis-chana pojawia się tymczasem Habich Baghatur, żyjący prawdopodobnie w X wieku syn Bodonczara, założyciela rodu Borjigin. Brzmienie jest niemal identyczne, a pytanie narzuca się samo: czy za tym stoi coś więcej niż zbieżność dźwięków? Żadne źródło tych dwóch rzeczy ze sobą nie łączy, ale ślad prowadzi przez kilka ciekawych miejsc.
Samo słowo baghatur nie jest imieniem, tylko tytułem. Znaczy tyle co bohater albo waleczny, a nosiło go wielu wodzów stepu, między innymi Jesugej, ojciec Czyngis-chana. O najstarszych pokoleniach tego rodu wiadomo głównie z „Tajnej historii Mongołów”, spisanej w XIII wieku, kilka stuleci po czasach, które opisuje, i część tej genealogii ma wyraźnie legendarny charakter. Sam tytuł, znany w językach tureckich i mongolskich, zawędrował jednak znacznie dalej niż stepy Mongolii: do węgierskiego trafił jako bátor, czyli odważny.
Stąd Batorowie. Nazwa miasta Nyírbátor wywodzi się od tureckiego lub mongolskiego słowa oznaczającego bohatera, a najstarsza wzmianka o osadzie pochodzi z 1279 roku. Należała wtedy do rodu Gutkeled, którego potomkowie na przełomie XIII i XIV wieku zaczęli nazywać się „z Bátor”, czyli Báthory. Po polsku to Batory, jak Stefan Batory, książę Siedmiogrodu i król Polski. Sam ród Gutkeled według średniowiecznej tradycji przybył na Węgry ze Szwabii. Nazwisko jest więc śladem językowym: stepowe słowo o bohaterze stało się nazwą miejscowości, a miejscowość nazwiskiem rodu.
Na Węgrzech stepowe korzenie miały też swoją legendę. Około 1200 roku kronikarz zwany Anonimem przedstawia Attylę jako przodka Arpada, a w latach 80. XIII wieku Szymon z Kézy idzie dalej i opisuje Węgrów jako potomków Hunów. Dla dynastii Arpadów była to legitymizacja praw do Kotliny Karpackiej, rzekomo odzyskanej po przodkach. Kronikarze podawali to jako fakt, ale pokrewieństwa Arpadów z Hunami nikt nigdy nie wykazał.
Habic w Siedmiogrodzie okazuje się czymś innym, niż sugeruje brzmienie. To wieś w gminie Petelea w okręgu Mureș, a przez gminę płynie potok o tej samej nazwie, dopływ Maruszy. Po węgiersku wieś nazywa się Hétbükk, a potok Hétbükk-patak, czyli Siedem Buków. Jastrząb nie ma tu nic do rzeczy, a nazwa zapisywana bez „h” na końcu to kolejna zbieżność dźwięków.
Do tego dochodzi genetyka, która w takich opowieściach pojawia się zawsze. W sieci porównań są osoby z haplogrupą Y-DNA Q. Ta haplogrupa występuje w wielu populacjach świata, od Syberii po obie Ameryki, i bywa łączona z ludami stepu, ale sama nie wskazuje żadnego konkretnego ludu ani rodu. Ciekawszy jest inny ślad. Jedna z osób w sieci porównań, pochodząca z Turcji, ma na mapie etniczności podświetloną Mongolię i Kazachstan, a na największym wspólnym odcinku DNA malarz chromosomów pokazał tylko jedną grupę rodzinną: Habichów. Ten odcinek wskazuje na konkretną linię, a nie na rozmyty obszar drzewa. Sam komponent stepowy u osoby z Turcji nie jest niczym niezwykłym, bo ludy tureckie i mongolskie mają wspólne korzenie w Azji Środkowej. To kierunek dalszych badań, a nie dowód związku z Habich Baghaturem ani z Czyngis-chanem.
Zostają trzy rzeczy, które brzmią podobnie: mongolski władca, niemiecki jastrząb i siedmiogrodzki potok. Prawdziwy most prowadzi gdzie indziej, przez samo słowo: baghatur dotarł do Kotliny Karpackiej jako bátor, a stamtąd do nazwiska Batory. Czy nazwisko Habich ma z tym cokolwiek wspólnego, brzmienie nie rozstrzyga. Jeśli coś może to kiedyś rozstrzygnąć, to raczej DNA niż podobieństwo słów. Przypadki, przypadki, przypadki.
Czy ktoś natknął się w dawnych dokumentach z Węgier lub Siedmiogrodu na nazwisko Habich albo Habicht?
CDN.
☕ Wsparcie dla dalszych badań: https://bit.ly/4tAMMuG
#ŚladamiPrzodków #Genealogia #FamilyAtlas #Batorowie #Mongołowie #Hunowie #Etymologia #Przypadki
